اصلاح بنگاه‌داری یک انتخاب نیست؛ تکلیف قانونی لازم الاجراست/ بازآرایی دارایی‌ها باید به توان پرداخت تعهدات صندوق کمک کند

مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری آتیه صبا، ناترازی منابع و مصارف، تداوم فعالیت بنگاه‌های کم‌بازده و اداره سنتی سرمایه‌ها را از اصلی‌ترین چالش‌های صندوق‌های بازنشستگی برشمرد و تأکید کرد: اصلاح نظام بنگاه‌داری، تکلیفی قانونی برای گذار از تصدی‌گری ناکارآمد به حکمرانی ارزش‌آفرین است و موفقیت آن باید با بهبود بازده، جریان نقدی و توان ایفای تعهدات صندوق سنجیده شود.

به گزارش روابط عمومی شرکت سرمایه‌گذاری آتیه صبا، احمد بذلی در چهارمین نشست از مجموعه نشست‌های «اصلاح نظام بنگاه‌داری صندوق‌های بازنشستگی» با موضوع «بازآرایی سبد دارایی صندوق‌ها؛ نگهداری، ادغام یا واگذاری؟» که به میزبانی آتیه صبا برگزار شد، با تشریح ضرورت بازنگری در شیوه اداره سرمایه‌های صندوق‌ها گفت: درآمد صندوق‌ها پاسخ‌گوی مصارف و تعهدات آنان نیست و در کنار این ناترازی، تداوم فعالیت بنگاه‌های کم‌بازده و استفاده از روش‌های سنتی مدیریت، بر دشواری مسائل افزوده است.

وی با اشاره به حرکت اقتصاد به‌سوی کسب‌وکارهای فناوری‌محور و دانش‌بنیان افزود: بخشی از بنگاه‌ها همچنان با خطوط تولید قدیمی و روش‌های مدیریتی گذشته اداره می‌شوند و از ظرفیت ابزارهای نوین، از جمله هوش مصنوعی، به‌اندازه کافی بهره نمی‌گیرند. در چنین شرایطی، ادامه شیوه‌های پیشین نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای امروز و آینده باشد.

کیفیت تصمیم‌گیری درباره سرمایه‌های بین‌نسلی، مسئله اصلی است

مدیرعامل آتیه صبا با اشاره به ضرورت بازنگری در ساختارهای اقتصادی کشور و الزامات اسناد بالادستی، از جمله قانون برنامه هفتم پیشرفت، اظهار داشت: «اصلاح نظام بنگاه‌داری دیگر یک انتخاب نیست؛ یک تکلیف قانونی لازم‌الاجراست.» به گفته وی، این الزامات، صندوق‌ها و بنگاه‌های اقتصادی زیرمجموعه آن‌ها را در برابر آزمون گذار از تصدی‌گری ناکارآمد به حکمرانی ارزش‌آفرین قرار داده است. وی همچنین بر بازآرایی هوشمندانه سبد دارایی‌ها تاکید کرد. وی خاطرنشان کرد: موضوع اصلی، صرفاً تصمیم‌گیری درباره فروش یک شرکت نیست؛ مسئله، کیفیت تصمیم‌گیری درباره سرمایه‌های بین‌نسلی و انتخاب روشی است که بتواند ارزش این سرمایه‌ها را حفظ و تقویت کند.

رفع انجماد، با فروش شتاب‌زده همه دارایی‌ها محقق نمی‌شود

بذلی با تشریح ابعاد مفهوم انجماد دارایی‌ها، آن را فراتر از راکد بودن یک ملک یا توقف فعالیت یک بنگاه دانست و توضیح داد: انجماد نقدی زمانی رخ می‌دهد که سود یا ارزش دارایی به وجه نقد قابل اتکا تبدیل نشود؛ انجماد اقتصادی نیز هنگامی است که بازده دارایی، هزینه سرمایه و ریسک آن را جبران نکند. ابهام در مالکیت، دعاوی و محدودیت‌های انتقال از مصادیق انجماد حقوقی و اجرایی است و تداوم مالکیت بدون بازبینی، شاخص ارزیابی و معیار خروج نیز به انجماد مدیریتی منجر می‌شود.

وی افزود: هر دارایی بلندمدت یا کم‌نقدشونده، الزاماً منجمد نیست؛ اگر یک دارایی با افق تعهدات صندوق و ظرفیت تحمل ریسک آن سازگار باشد، می‌تواند بخشی از یک سرمایه‌گذاری حرفه‌ای محسوب شود. بنابراین، رفع انجماد به معنای فروش شتاب‌زده همه دارایی‌ها نیست؛ ابتدا باید مشخص شود چه عاملی مانع تبدیل دارایی به ارزش قابل استفاده شده است.

مدیرعامل آتیه صبا، ارزش‌آفرینی پایدار را فراتر از سود حسابداری توصیف کرد و در این خصوص گفت: در سطح بنگاه باید جریان نقدی و بازده سرمایه و در سطح سبد سرمایه‌گذاری باید بازده واقعی، تنوع، ریسک تمرکز و نقدشوندگی و در سطح صندوق باید سهم دارایی‌ها در ایفای تعهدات کوتاه‌مدت و بلندمدت بررسی شود.

وی در عین حال تأکید کرد: نباید از اصلاح نظام بنگاه‌داری انتظار داشت همه مشکلات صندوق‌ها، از جمله ناترازی‌های بیمه‌ای و جمعیتی را برطرف کند. انتظار از این اصلاحات باید متناسب با ظرفیت و حوزه اثر آن باشد و نباید وعده‌ای فراتر از این ظرفیت به ذی‌نفعان داده شود.

سودآوری و راهبردی بودن، جای مجوز قانونی را نمی‌گیرد

بذلی با اشاره به تکالیف واگذاری در قانون برنامه هفتم پیشرفت، رعایت قانون را فصل الخطاب تصمیم‌های اقتصادی دانست و اظهار داشت: پیش از بررسی گزینه‌های نگهداری، ادغام یا واگذاری، باید روشن شود که تداوم مالکیت یا کنترل یک بنگاه از نظر قانونی مجاز است یا خیر. در موارد مشمول واگذاری، مسئله اصلی، اجرای مطلوب تکلیف قانونی است.

وی افزود: عنوان‌هایی مانند سودآور، راهبردی یا مأموریتی بودن یک شرکت، به‌تنهایی جایگزین تشریفات و مجوزهای قانونی نمی‌شود و پیگیری استثناهای پیش‌بینی‌شده نیز نباید موجب غفلت از اجرای تکالیف شود.

دارایی کم‌بازده، سیاه‌چاله نقدینگی و وقت مدیران است

مدیرعامل آتیه صبا با بیان اینکه برای شناخت مسیر آینده، ابتدا باید موقعیت موجود را به‌درستی شناخت، گفت: سبد دارایی صندوق‌ها شامل شرکت‌ها، کارخانه‌ها، سهام بورسی و غیربورسی و املاکی است که طی دهه‌های گذشته و با اهداف مختلف تحصیل شده‌اند. در آتیه صبا نیز با مجموعه‌ای شامل ۷۹ شرکت کنترلی و املاک متعدد مواجه هستیم که شناخت دقیق وضعیت آن‌ها، پیش‌نیاز اصلاح سبد دارایی است.

وی با اشاره به تفاوت نگاه سنتی و نوین به بنگاه‌داری اظهار داشت: در نگاه سنتی، افزایش تعداد شرکت‌ها و دارایی‌ها با افزایش اقتدار مجموعه برابر دانسته می‌شد؛ اما در نگاه اقتصادی و همسو با قانون، دارایی‌ای که بازده واقعی ایجاد نکند، می‌تواند به سیاه‌چاله‌ای برای جذب نقدینگی و اتلاف وقت و انرژی مدیریتی تبدیل شود.

بذلی افزود: فرسودگی ماشین‌آلات، عدم همگامی با تحولات فناوری و ناهماهنگی برخی فعالیت‌ها با زنجیره ارزش، از عواملی است که دارایی‌ها را کم‌بازده یا غیرمولد می‌کند. ازاین‌رو، شفاف‌سازی و عارضه‌یابی واقعی دارایی‌ها و حرکت از تمرکز بر تصدی‌گری به سهام‌داری، اهمیت اساسی دارد.

نگهداری باید توجیه داشته باشد؛ ادغام باید ارزش بیافریند و واگذاری باید قانونمند باشد

مدیرعامل آتیه صبا با تشریح سه راهبرد نگهداری، ادغام و واگذاری در بازآرایی سبد دارایی صندوق‌های بازنشستگی گفت: نگهداری بنگاه‌ها باید استثنا باشد و نه قاعده و می بایست به دارایی‌های راهبردی و پیشرانی محدود شود که در زنجیره ارزش مجموعه نقش‌آفرینی می‌کنند.

وی ادغام هوشمندانه را راهکاری برای دستیابی به مقیاس بزرگ‌تر، کاهش هزینه‌های سربار، تقویت قدرت چانه‌زنی در بازار، بهینه‌سازی منابع انسانی و افزایش ارزش دارایی‌ها دانست و افزود: «ادغام، جراحی سختی است؛ اما اگر با مدل‌های دقیق حاکمیت شرکتی انجام شود، معجزه می‌کند.»

بذلی همچنین با تأکید بر ضرورت واگذاری قانونمند بر پایه قیمت منصفانه، واگذاری را تصمیمی نیازمند شجاعت مدیریتی و اقناع ذی‌نفعان دانست و افزود: این راهبرد می‌تواند به اجرای تکالیف قانونی، رهایی از بار زیان‌دهی و تبدیل دارایی‌های منجمد به منابع نقد کمک کند؛ اما کیفیت اجرا، به‌اندازه اصل تصمیم اهمیت دارد.

بذلی همچنین رعایت حاکمیت شرکتی، صیانت از حقوق ذی‌نفعان و ملاحظات فرهنگی و انسانی را سه اصل مشترک در نگهداری، ادغام و واگذاری عنوان کرد و گفت: مدیران، امانت‌دار دارایی کسانی هستند که سال‌های عمر خود را صرف خدمت کرده‌اند. در این فرایند، حفظ حقوق کارکنان و پیش‌بینی الزامات امنیت شغلی نیز باید به‌صورت عملی و در چارچوب قانون دنبال شود.

تعیین راهبرد، پایان کار نیست

وی با معرفی الگوی شش‌مرحله‌ای بازآرایی سبد دارایی‌ها، شناسایی و تهیه نقشه جامع دارایی‌ها و روابط مالکیتی، ارزیابی اقتصادی و اولویت‌بندی، تعیین راهبرد مناسب، انتخاب سازوکار اجرایی، تدوین نقشه راه و استقرار نظام پایش و ارزیابی عملکرد را مراحل این الگو برشمرد.

بذلی تأکید کرد: پس از انتخاب راهبرد، باید سازوکار متناسب با آن نیز تعیین شود؛ انتقال مدیریت، انتقال کنترل، فروش بلوکی، عرضه عمومی، ورود شریک راهبردی یا کاهش تدریجی مالکیت، از جمله روش‌هایی است که متناسب با وضعیت هر دارایی و الزامات قانونی قابل بررسی است. اجرای این تصمیم‌ها نیز به زمان‌بندی، مسئول مشخص و خروجی قابل اندازه‌گیری نیاز دارد.

کاهش تعداد شرکت‌ها، به‌تنهایی نشانه موفقیت نیست

مدیرعامل آتیه صبا، معیار موفقیت بازآرایی را نتایج اقتصادی و مالی آن دانست و اظهار داشت: کاهش تعداد شرکت‌ها، جابه‌جایی سهام میان هلدینگ‌ها یا افزایش تعداد واگذاری‌ها، به‌تنهایی نشانه بهبود عملکرد نیست. باید مشخص شود بازده، ریسک، نقدشوندگی، هزینه‌های مدیریتی و ظرفیت پشتیبانی از تعهدات صندوق چه تغییری کرده است.

وی افزود: اگر منابع حاصل از واگذاری به‌گونه‌ای به کار گرفته نشود که این شاخص‌ها را بهبود دهد، صرف فروش دارایی به معنای تحقق موفقیت نخواهد بود.

بذلی در پایان، بازآرایی هوشمندانه را اصلاح منطق مالکیت و تصمیم‌گیری در تخصیص سرمایه دانست و تأکید کرد: «هر دارایی، یک پرونده تصمیم؛ هر تصمیم، یک مسئول؛ و هر مسئول، یک نتیجه.» وی تاکید کرد: مقصد این اصلاحات زمانی محقق می‌شود که دارایی‌ها بتوانند به ایفای تعهدات در قبال بازنشستگان کمک کنند.