تکنولوژی در خدمت شفافیت و حکمرانی هوشمند

در شرایطی که اقتصاد دیجیتال به یکی از مؤلفه‌های اصلی حکمرانی بنگاه‌های بزرگ تبدیل شده است، هلدینگ‌های چندرشته‌ای برای حفظ توان رقابتی و نظارت دقیق بر شرکت‌های زیرمجموعه، ناگزیر از عبور از مدل‌های سنتی مدیریت و حرکت به سوی ساختارهای داده‌محور هستند. هلدینگ آتیه صبا در ماه‌های اخیر، شاهد تغییر رویکردی معنادار در حوزه فناوری اطلاعات بوده؛ تغییری که از توسعه سامانه‌های بومی و یکپارچه‌سازی با سرویس‌های حاکمیتی تا ارتقای زیرساخت و امنیت سایبری را دربر می‌گیرد.

در همین راستا، با محسن ابوالفتحی، مدیر فناوری اطلاعات هلدینگ آتیه صبا به گفت‌وگو نشستیم تا از جزئیات نقشه راه تحول دیجیتال، الزامات امنیت پایدار و دستاوردهای استراتژیک این مسیر بیشتر بدانیم.

توسعه سامانه‌های تخصصی؛ از نیازسنجی تا بومی‌سازی

 در ماه‌های اخیر، توسعه سامانه‌های اختصاصی به یکی از محورهای اصلی فعالیت واحد فناوری اطلاعات تبدیل شده است. نگاه شما به‌عنوان مدیر فناوری اطلاعات هلدینگ به مقوله توسعه نرم‌افزارهای بومی چیست؟

ما در مدیریت تکنولوژی اعتقاد داریم که «نرم‌افزار صرفاً یک ابزار نیست، بلکه تبلور فرآیندهای فکری یک سازمان است». در گذشته، رویکرد واحد فناوری اطلاعات عمدتاً تهیه نرم‌افزارهای آماده و تلاش برای انطباق سازمان با آن‌ها بود. اما در دوره جدید، ما به سمت توسعه بومی و اختصاصی (In-house Development) حرکت کردیم. نمونه بارز این حرکت، سامانه «ستام» (سامانه احراز صلاحیت حرفه‌ای مدیران) است. این سامانه نه تنها یک نیاز قانونی بر اساس مصوبه هیئت وزیران بود، بلکه یک ابزار استراتژیک برای پیاده‌سازی شایسته‌سالاری است. ما در توسعه ستام از تکنولوژی‌های مدرنی نظیر زبان جاوا و فریم‌ورک‌های چابکی مثل Alpine.js استفاده کردیم تا امنیت، سرعت و قابلیت توسعه (Scalability) را به طور همزمان داشته باشیم. این تغییر رویکرد باعث شده است که امروز ما به جای انتظار برای محصولات بازار، بر اساس نیازهای واقعی هلدینگ، سیستم خلق کنیم.

در نتیجه این تغییر رویکرد، چه ظرفیت‌ها و توانمندی‌های فنی جدیدی در هلدینگ ایجاد شده که پیش از این وجود نداشت؟

یکی از بزرگترین دستاوردهای ما در این چند ماه، ایجاد یکپارچگی با سرویس‌های حاکمیتی است. برای اولین بار، ما توانستیم احراز هویت‌های سطح بالا نظیر سامانه «شاهکار» را در سامانه‌های داخلی خود پیاده‌سازی کنیم. این یعنی ورود به عرصه «داده‌های معتبر». همچنین، معماری سامانه را به گونه‌ای طراحی کردیم که فرآیند محاسبه امتیازات مدیران بر اساس ۱۲ جدول پیچیده قانونی، به صورت کاملاً خودکار و بدون دخالت انسانی انجام شود که این موضوع ضریب خطا و سوگیری را به صفر نزدیک می‌کند. یکی از الزامات بهبود فرآیند تصمیم گیری در سازمان ها استفاده از داده های معتبری هستند که در بستر سرویس های حاکمیتی ارائه می شوند، بعد از شناسایی نیاز های اطلاعاتی جمع آوری و تجزیه تحلیل این اطلاعات و به کارگیری آنها در فرآیند تصمیم گیری (تصمیم گیری داده پشتیبان) این اطمینان به شما داده خواهد شد که تصمیم شما بر اساس داده های دقیق به روز و معتبر گرفته شده است. همین موفقیت های کوچک است که مارا قدم به قدم به هدف نهایی تحول نزدیک می کند.

تحول دیجیتال و هوشمندسازی؛ حرکت به سوی هلدینگ داده‌محور

مفهوم «تحول دیجیتال» گاه به‌اشتباه صرفاً به نوسازی تجهیزات تقلیل داده می‌شود. برنامه هلدینگ آتیه صبا برای تحقق واقعی هوشمندسازی و استقرار مدیریت داده‌محور در سطح هلدینگ و شرکت های تابعه آن چیست؟

 دقیقاً به نکته درستی اشاره کردید. تحول دیجیتال یک تغییر فرهنگ است، نه فقط خرید سخت‌افزار. هدف ما تبدیل آتیه صبا به یک «هلدینگ هوشمند و داده‌محور» است. ما در حال حرکت از مدیریت مبتنی بر حدس و گمان به سمت مدیریت مبتنی بر تحلیل داده (Data-Driven Management) هستیم. در شرکت‌های زیرمجموعه، وظیفه ما نظارت عالیه و ارائه نقشه راه است. ما در حال تدوین استانداردهای یکپارچه‌ای هستیم که به واسطه آن‌ها، داده‌های مالی، عملیاتی و منابع انسانی شرکت‌ها به صورت درلحظه در داشبوردهای مدیریتی هلدینگ قابل رصد باشد. این یعنی هوشمندسازی نظارت. وقتی مدیرعامل یا اعضای هیئت مدیره بتوانند با یک کلیک، وضعیت شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) یک شرکت تولیدی یا خدماتی را ببینند، فرآیند تصمیم‌گیری از حالت واکنشی به حالت پیش‌دستانه تغییر می‌کند.

در این مسیر، نوآوری‌های فناورانه چه نقشی ایفا می‌کنند و واحد فناوری اطلاعات چگونه خود را در جایگاه یک شریک استراتژیک برای بخش‌های مختلف هلدینگ تعریف کرده است؟

ما از مفاهیمی مثل هوش تجاری (BI) برای تحلیل روندها استفاده می‌کنیم. نوآوری ما در اینجا، بومی‌سازی این ابزارها با پروتکل‌های داخلی سازمان است. هدف نهایی این است که واحد فناوری اطلاعات به عنوان یک «شریک استراتژیک» در کنار تمام معاونت‌ها حضور داشته باشد و با ارائه راهکارهای تکنولوژیک، بهره‌وری را در کل زنجیره ارزش هلدینگ افزایش دهد. ما در مسیر نسل سوم هوشمندی فناوری حرکت می کنیم. در این مسیر برنامه ریزی فناوری شرکت، نیازمندی های نوآورانه را نه تنها در همه کسب و کارها به صورت منفرد پوشش می دهد بلکه دیدگاه بین کسب و کاری دارد. نوآوری در اینجا به معنی اختراع نیست، مقصود ما فناوری هایی هستند که برای اولین بار است که در یک فرآیند جاری شرکت به کارگیری می شوند، به عنوان مثال طراحی یک ابزار شخصی سازی شده، که از سرویس های هوش مصنوعی بهره می برد و کارش تجزیه تحلیل صورت های مالی شرکت های زیر مجموعه آتیه صبا است، یا ابزاری که جهت  تحلیل داده های عملکردی واحد فروش یکی از شرکت های تولیدی زیر مجموعه خودمان طراحی شده است، لازم می دانم عرض کنم که تکنولوژی مورد استفاده در طراحی این ابزار (گرافانا و پرومتئوس) بوده که این تکنولوژی مدت هاست توسط خبرگان حوزه فناوری استفاده می شود اما شخصی سازی و به کارگیری این تکنولوژی ها برای اهداف هلدینگ در آتیه صبا، یک نوآوری در حوزه فناوری به شمار می آید و نتایجش چشمگیر خواهد بود.

توسعه زیرساخت؛ پیش‌نیاز پایداری و تداوم خدمات دیجیتال

 پایداری سامانه‌ها و خدمات دیجیتال، بیش از هر چیز به زیرساخت‌های فنی وابسته است. در این حوزه، طی ماه‌های اخیر چه اقدامات کلیدی و زیربنایی در هلدینگ انجام شده است؟

 زیرساخت مانند پیِ یک ساختمان است؛ اگر لرزان باشد، بهترین نرم‌افزارها هم بی‌فایده‌اند. زمانی که مسئولیت این واحد را پذیرفتم، شناسایی گلوگاه‌های سخت‌افزاری در اولویت قرار گرفت. یکی از اقدامات مهم ما، ارتقای سطح ذخیره‌سازی و سرعت پردازش سرورهای اصلی با استفاده از تکنولوژی‌های روز بود.

راه‌اندازی سرورهای نسل جدید ، یک جراحی ضروری در زیرساخت بود که باعث شد سرعت فراخوانی داده‌ها و پایداری سرویس‌های حیاتی نظیر اتوماسیون اداری و سامانه‌های مالی به شدت افزایش یابد. همچنین، با بازنگری در قراردادهای ارتباطی و همکاری با مراکز داده معتبر، توانستیم آپتایم (نرخ پایداری) خدمات را به استانداردهای مورد انتظار (۹۹.۹٪) برسانیم. ما دیگر منتظر نمی‌مانیم تا سروری متوقف شود و بعد به فکر تعمیر باشیم؛ بلکه با مانیتورینگ مستمر، پیش از وقوع حادثه، منابع را مدیریت می‌کنیم.

امنیت شبکه و سرویس‌ها؛ از پدافند غیرعامل تا تاب‌آوری سایبری

 با توجه به حساسیت جایگاه هلدینگ آتیه صبا و الزامات امنیتی صندوق بازنشستگی کشوری، چه تمهیداتی برای ارتقای امنیت شبکه و سرویس‌های اطلاعاتی اتخاذ شده است؟

 امنیت برای ما یک پروژه نیست، بلکه یک فرآیند جاری و تمام‌نشدنی است. با توجه به ابلاغیه ۲۳ بندی امنیت سایبری از سوی صندوق بازنشستگی، ما یک بازنگری کلی در معماری شبکه انجام دادیم. یکی از اقدامات ما، بهره‌گیری از مشاورین طراز اول امنیت شبکه است. ما با نگاهی حرفه‌ای، عدم وجود نیروی ثابت امنیت را با جذب تخصص‌های مشاوره‌ای تراز اول جبران کردیم. اقدامات ما شامل لایه‌بندی شبکه (Segmentation)، مدیریت سخت‌گیرانه دسترسی‌های راه دور (VPN/SSH) و پیاده‌سازی پروتکل‌های رمزنگاری پیشرفته (AES-256) در سامانه‌های حساس است. از آنجاییکه موضوع امنیت شبکه و سامانه ها طوری طراحی شده اند که، صحت عملکرد آنها مستلزم هماهنگی با دستورالعمل های مرکز مدیریت راهبردی افتا می باشد، ما دو وظیفه اصلی داریم. نخست، بالا بردن استانداردها بر اساس ابلاغ های مستمر نهاد های بالا دستی، دوم برنامه ریزی جهت حرکت به سمت اقدامات پیش دستانه، یعنی نگاه ما به موضوعات امنیت سایبری نگاه پیشرو هست نه نگاه واکنشی، در این راهبرد سیاست های  نوآورانه حاکم هستند و ما هرگز به امکانات و ظرفیت های موجود بسنده نخواهیم کرد.

به‌عنوان جمع‌بندی این گفت‌وگو، ارزیابی شما از جایگاه امروز واحد فناوری اطلاعات در هلدینگ آتیه صبا و چشم‌انداز پیش‌روی آن چیست؟

در یک سال گذشته اقدامات گسترده ای در جهت ارزیابی بلوغ تحول دیجیتال هلدینگ در واحد فناوری اطلاعات انجام شده که منجر به طراحی و تدوین سیاست ها و برنامه یکپارچه توسعه و تحول دیجیتال هلدینگ و شرکت های تابعه شده است. به زعم من واحد فناوری اطلاعات دیگر یک واحد «تعمیرکار رایانه» نیست. ما امروز به عنوان «دیده‌بان تکنولوژی» و «معمار فرآیندهای مدرن» در هلدینگ عمل می‌کنیم. در این راستا نگاه ما نه فقط افزایش ضریب نفوذ فناوری اطلاعات بلکه بالا بردن جایگاه فناوری اطلاعات به عنوان شریک راهبردی در مسیر موفقیت شرکت است. تمام تلاش ما این است که با شفافیت ناشی از سیستم‌های دیجیتال، اعتماد ذینفعان اصلی‌مان یعنی بازنشستگان عزیز کشور را جلب کنیم. از همین رو در آینده نزدیک بهره برداری از سامانه یکپارچه حکمرانی شرکتی رو در دستور کار داریم که مجموعه ای از فناوری ها را به صورت ابزاری کارآمد در اختیار مدیران مجموعه قرار خواهد داد و سامانه های توسعه یافته گذشته ذیل این سامانه ارائه خدمت خواهند کرد. ما در مسیر تبدیل شدن به یک واحد پیشرو هستیم که نه تنها پا‌به‌پای تکنولوژی حرکت می‌کند، بلکه در برخی حوزه‌ها، خود تعریف‌کننده استانداردهای جدید در تراز هلدینگ‌های کشوری است.